مشاغل سخت و زیانآور چگونه دستهبندی میشوند؟ در این مقاله با گروه الف و ب، آییننامه مشاغل سخت و زیانآور، معیارهای تشخیص و مقررات مرتبط آشنا شوید.
دستهبندی مشاغل سخت و زیانآور به گروه الف و ب
مشاغل سخت و زیانآور یکی از مهمترین موضوعات حوزه روابط کار، بهداشت حرفهای و تأمین اجتماعی است. بسیاری از کارکنان به دلیل شرایط خاص محیط کار، مواجهه با عوامل زیانآور یا ماهیت دشوار فعالیت خود، ممکن است مشمول مقررات ویژه این مشاغل شوند
.با این حال، همه مشاغل سخت و زیانآور شرایط یکسانی ندارند. بر اساس مقررات موجود، مشاغل سخت و زیانآور از نظر نحوه ایجاد صعوبت و زیانآوری به دو گروه الف و ب تقسیم میشوند.
شناخت تفاوت این دو گروه، برای کارگران، کارفرمایان، کارشناسان HSE و مشاوران روابط کار اهمیت زیادی دارد.
مشاغل سخت و زیانآور چیست؟
بر اساس مقررات مربوط، مشاغل سخت و زیانآور به کارهایی گفته میشود که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی، بیولوژیکی یا شرایط نامناسب محیط کار وجود دارد و در صورت انجام اقدامات اصلاحی و ایمنی، همچنان ماهیت سخت و زیانآور بودن شغل باقی میماند.
هدف از شناسایی این مشاغل، حمایت از سلامت کارکنانی است که در طول دوران اشتغال خود در معرض شرایط نامناسب کاری قرار دارند.
آییننامه مشاغل سخت و زیانآور
مهمترین مقررات مرتبط با این موضوع، آییننامه اجرایی مشاغل سخت و زیانآور است که بر اساس ماده ۵۲ قانون کار و مقررات مربوط به تأمین اجتماعی تدوین شده است.
این آییننامه چارچوبی برای:
- شناسایی مشاغل سخت و زیانآور
- تعیین معیارهای بررسی
- نحوه رسیدگی به درخواستها
- وظایف دستگاههای مرتبط
- فرآیند بررسی پروندهها
ارائه میکند.
تقسیمبندی مشاغل سخت و زیانآور به گروه الف و ب
بر اساس آییننامه مشاغل سخت و زیانآور، این مشاغل به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
گروه الف
مشاغلی هستند که:
سخت و زیانآور بودن آنها ناشی از وجود شرایط، عوامل و ویژگیهای محیط کار است، اما با انجام اقدامات اصلاحی، ایمنسازی و کنترل عوامل زیانآور، امکان حذف یا کاهش صفت سخت و زیانآور بودن آنها وجود دارد.
به عبارت سادهتر، مشکل اصلی این مشاغل، شرایط نامناسب محیط کار است و اگر کنترلهای مؤثر انجام شود، ممکن است وضعیت شغل بهبود یابد.
نمونههایی از عوامل مؤثر در گروه الف
مشاغلی که به دلیل عواملی مانند:
- صدای بیش از حد مجاز
- گرد و غبارمواد شیمیایی
- تهویه نامناسب
- شرایط ارگونومیکی نامناسب
- گرما یا سرمای شدید
- ارتعاش
در شرایط سخت قرار گرفتهاند، ممکن است در این گروه بررسی شوند.
گروه ب
مشاغلی هستند که:
ماهیتاً سخت و زیانآور بوده و حتی با انجام اقدامات اصلاحی و ایمنی، سخت و زیانآور بودن آنها به طور کامل قابل حذف نیست.
در این مشاغل، ویژگی اصلی فعالیت یا ماهیت کار به گونهای است که سختی و زیانآوری جزء جداییناپذیر شغل محسوب میشود.
نمونههایی از مشاغل گروه ب
برخی فعالیتهایی که ممکن است به دلیل ماهیت کار در این گروه قرار گیرند، شامل مواردی مانند:
- کار در معادن زیرزمینی
- برخی فعالیتهای مرتبط با استخراج
- برخی مشاغل مرتبط با مواد پرتوزا
- برخی فعالیتهای خاص در صنایع سنگین
هستند.
(تشخیص نهایی هر شغل بر اساس مقررات و بررسی مراجع ذیصلاح انجام میشود.)
تفاوت اصلی گروه الف و گروه ب چیست؟
| موضوع | گروه الف | گروه ب |
| علت سختی کار | شرایط محیط کار | ماهیت خود شغل |
| امکان اصلاح | با اقدامات اصلاحی ممکن است کاهش یابد | معمولا قابل حذف کامل نیست |
| نقش کنترل های مهندسی | بسیار مهم است | تاثیر محدودتر دارد |
| نیاز به بررسی کارشناسی | دارد | دارد |
| تصمیم گیری | بر اساس شرایط محیط کار | بر اساس ماهیت فعالیت |
نقش کمیتههای بررسی در تشخیص گروه الف و ب
تشخیص اینکه یک شغل در گروه الف یا ب قرار میگیرد، بر اساس بررسی کارشناسی انجام میشود.
در این بررسی مواردی مانند:
- نوع فعالیت
- شرایط محیط کار
- نتایج اندازهگیری عوامل زیانآور
- گزارشهای کارشناسی
- شرح وظایف واقعی
- سوابق شغلی
مورد ارزیابی قرار میگیرد.
آیا همه کارکنان یک عنوان شغلی در یک گروه قرار میگیرند؟
خیر.
ممکن است یک عنوان شغلی در دو محیط مختلف، شرایط متفاوتی داشته باشد.
برای مثال:
یک اپراتور تولید در یک کارخانه ممکن است به دلیل شرایط محیطی در گروه الف بررسی شود، اما همان عنوان شغلی در محیط دیگری به دلیل تفاوت فرآیند، تجهیزات و میزان مواجهه شرایط متفاوتی داشته باشد.
رابطه گروه الف و ب با بازنشستگی مشاغل سخت
- سابقه بیمه
- مدت اشتغال
- شرایط قانونی فرد
- تأیید مراجع مربوط
وظایف کارفرما در مشاغل گروه الف
در مشاغل گروه الف، کارفرما باید تلاش کند عوامل زیانآور را کاهش دهد.
اقدامات مهم عبارتاند از:
- اصلاح فرآیند تولید
- تهویه مناسب
- کاهش صدا
- جایگزینی مواد کمخطرتر
- آموزش کارکنان
- استفاده صحیح از تجهیزات حفاظت فردی
- پایش دورهای شرایط محیط کار
وظایف کارفرما در مشاغل گروه ب
در مشاغل گروه ب نیز کارفرما موظف به رعایت اصول ایمنی و بهداشت حرفهای است، حتی اگر ماهیت شغل سخت و زیانآور باشد.
این اقدامات شامل:
- کاهش مواجهه غیرضروری
- آموزش کارکنان
- تأمین تجهیزات حفاظتی
- نظارت بر شرایط کار
- انجام معاینات طب کار
است.
اشتباهات رایج درباره گروه الف و ب
هر شغل صنعتی گروه ب محسوب میشود.
گروه الف یعنی شغل سخت نیست.
اگر شغلی گروه الف باشد، کارگر هیچ حقی ندارد.
همه افراد با عنوان شغلی مشابه در یک گروه قرار میگیرند.
گروهبندی بدون بررسی کارشناسی انجام میشود.
چکلیست بررسی گروه شغلی
برای بررسی وضعیت یک شغل:
عنوان شغلی مشخص باشد.
شرح وظایف واقعی بررسی شود.
عوامل زیانآور شناسایی شوند.
اندازهگیریهای لازم انجام شود.
شرایط محیط کار بررسی شود.
مستندات HSE موجود باشد.
نظر کارشناس کار سلامت
شناخت تفاوت گروه الف و ب فقط یک موضوع تئوری نیست؛ بلکه در بررسی پروندههای واقعی مشاغل سخت و زیانآور اهمیت زیادی دارد. بسیاری از اختلافات میان کارگر و کارفرما به دلیل برداشت نادرست از مفهوم این دو گروه ایجاد میشود. بررسی تخصصی شرایط واقعی کار، بهترین راه برای تعیین وضعیت صحیح یک شغل است.
جمعبندی
مشاغل سخت و زیانآور بر اساس مقررات مربوط به دو گروه اصلی الف و ب تقسیم میشوند. در گروه الف، عامل اصلی سختی کار معمولاً شرایط محیطی است که امکان اصلاح و کنترل آن وجود دارد، در حالی که در گروه ب، ماهیت شغل بهگونهای است که سختی و زیانآوری بخش جداییناپذیر فعالیت محسوب میشود.
شناخت این تفاوتها برای کارگران، کارفرمایان و کارشناسان حوزه ایمنی و بهداشت حرفهای ضروری است و میتواند از بروز اختلافات و تصمیمگیریهای نادرست جلوگیری کند.
سؤالات متداول
در گروه الف، امکان کاهش یا حذف عوامل زیانآور با اصلاح شرایط کار وجود دارد، اما در گروه ب سختی کار بیشتر به ماهیت خود فعالیت مربوط است.
خیر. تعیین گروه شغل بر اساس بررسی کارشناسی و مقررات مربوط انجام میشود.
خیر. بسیاری از مشاغل بر اساس شرایط محیط کار در گروه الف بررسی میشوند.
بله. در برخی مشاغل، اصلاح شرایط محیط کار میتواند بر وضعیت سخت و زیانآور بودن شغل تأثیر بگذارد.
دریافت مشاوره تخصصی
اگر درباره گروهبندی شغل خود، شرایط احراز مشاغل سخت و زیانآور یا نحوه بررسی پرونده ابهام دارید، کارشناسان کارسلامت آماده ارائه مشاوره تخصصی در زمینه بهداشت حرفهای، روابط کار و پروندههای مشاغل سخت و زیانآور هستند.
ثبت نظر
آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند *